Gelukzoekers: Hans van der Vlis

Na een relatie van zeventien jaar staat Hans van der Vlis er in 2007 weer alleen voor. “Ik voelde me geamputeerd”, zegt hij in zijn praktijkruimte. De nu 58-jarige Deventenaar was zo vervlochten geraakt met zijn toenmalige vriendin dat hij weer moest leren op eigen benen te staan. “In mijn toenmalige relatie was er vooral veel ‘wij’. Ondanks mijn eigenheid, was er van mijn eigen identiteit niet veel meer over. En het gekke was: dat merkte ik pas op toen de relatie over was.” In de intense jaren die daarop volgden deed Hans veel inzichten op die hij al meer dan tien jaar als relatiecoach met anderen deelt. “Ik geloof in een liefdevolle wereld en wil voorkomen dat anderen tegen dezelfde problemen aanlopen als ik.” 

Je stelt op je website dat je alleen mensen begeleidt die bereid zijn om flink aan de slag te gaan. Waarom stel je die voorwaarde?

“Veel mensen zijn geneigd om hun problemen bij de ander neer te leggen. Ze storen zich aan dingen die de ander doet, maar zijn onvoldoende bereid om hun eigen aandeel daarin te zien. Daar besteed ik mijn tijd liever niet aan. Ik ga ervan uit dat iedereen altijd een eigen aandeel heeft: in álles. Daarnaast is het een sprookje dat een relatie alleen maar leuk is. Een partner is zowel leuk als stom en het is bevrijdend om je geliefde ook lekker stom te mogen vinden. Dat kan in het begin heel ongemakkelijk zijn; wat het alleen maar belangrijker maakt om aan te gaan.”

Hoe zorg je dat mensen hun ongemak leren accepteren?

“Door mensen te laten beseffen dat het ze veel oplevert. Om die reden maak ik bijvoorbeeld een duidelijk onderscheid tussen de binnenwereld en de buitenwereld. Als je ongemak ervaart, dan gaat het er niet om de ander te veranderen  (en zo van dat rotgevoel af te komen), maar om jezelf te leren met dat gevoel, dat ongemak, om te gaan. Als jouw geliefde iets doet wat jou niet aanstaat, dan heb je het volste recht om daar geïrriteerd over te zijn. Toch raad ik het af. Waar jij je aan ergert, heeft namelijk vooral met jezelf te maken en een probleem in de binnenwereld los je ook in de binnenwereld op. Verwonder je over wat er in jouw binnenwereld gebeurt en probeer niet de buitenwereld (lees: je partner)  te veranderen.”

Zie jij relatieproblemen als individuele problemen die op de ander worden geprojecteerd?

“Jazeker. Vaak geef ik mensen ook de oefening mee om woorden als ‘wij’, ‘ons’ en ‘samen’ tijdelijk niet te gebruiken. Veel mensen beseffen dan dat ze de relatie vereenzelvigd hebben met het woord ‘ons’. Het is goed om je te realiseren dat een relatie uit twee individuen bestaat, die ervoor hebben gekozen om de ander belangrijk te maken. Niet om samen als een Siamese tweeling door het leven te gaan. Voor de relatie is het belangrijk om die individuele identiteit te behouden en jezelf te blijven in de relatie. Onderdruk je stomme kant dus niet; laat die zien en wees daarin duidelijk. Als jouw stomme kant zichtbaar mag zijn, dan kun je ervan leren en beperk je de onhandige invloed ervan op jouw leven. In relaties gaat het erom dat je datgene wat in jouw binnenwereld leeft zichtbaar maakt. Of dat nu in houding, gedrag of taal is.”

Is dat een kwestie van goed onder woorden brengen van datgene wat je voelt?

“De waarde van taal wordt vaak overschat. Besef: alles wat in jou leeft, bestaat alleen voor jou en niet voor iemand anders. Elke keer wanneer je iets dat in jou leeft zichtbaar maakt, kom je eigenlijk ‘uit de kast’. We zijn in onze maatschappij zo geneigd om dingen te begrijpen, aardig te zijn en onszelf aan te passen, dat we onszelf daarin enorm tekort doen. Volgens mij is ‘voelen’ in een relatie belangrijker dan begrijpen, is ‘duidelijk zijn’ belangrijker dan aardig zijn en is ‘afstemmen’ belangrijker dan aanpassen. Als je afstemt, neem je jezelf mee en praat je met de ander over jouw binnenwereld.”

Leidt het uitspreken van datgene wat zich in je afspeelt altijd tot meer groei of kan te veel eerlijkheid geluk in relaties ook in de weg zitten?

“Ook de waarde van ‘eerlijk’ wordt vaak overschat. In communicatie zijn twee dingen heel belangrijk: timing en verpakking. Bij timing draait het erom dat je op een goed moment over dingen begint en bij verpakking gaat het om de manier van brengen. Besef: er zijn vooral matige en slechte verpakkingen, want er is vrijwel altijd een verschil tussen de woorden die mensen gebruiken en de achterliggende ervaring of het gevoel waar mensen op doelen. Wanneer jij je gevoel uitspreekt, is het belangrijk dat de ander bereid is om zich in jou te verplaatsen en jouw ‘stomme’ gedachtenkronkels te volgen, zonder daarbij te verdrinken in de eigen emoties.”

Je relatiepraktijk heet ‘Ontknellen’. Waarom heb je voor deze naam gekozen?

“Dat is wat ik doe. Ontknellen staat voor: ruimte geven aan iets wezenlijks dat in de knel is gekomen. Dat doe ik bijvoorbeeld door mensen af te leren om in sprookjes te geloven. Het is een illusie dat we voor altijd trouw blijven aan onszelf of aan dezelfde partner. Statistisch gezien heb je drie lange relaties in je leven, dus zo bekeken kun je ervan uitgaan dat de kans groot is dat je over tien jaar met een ander in bed ligt. Het gekke is: als je dat besef tot je door laat dringen, dan neemt de kans opeens toe dat je over tien jaar nog steeds samen bent – dat je de liefde voor de ander daardoor blijft voeden en voelen. Zeg gerust tien keer op een dag (hardop of in jezelf) ‘ik ben graag bij jou’. Als je jouw geliefde  als meubelstuk ziet en niet meer in staat bent om de liefdevolle laag te zien, dan wordt de kans kleiner dat je liefde zult ontvangen.”

Het afleren van sprookjes klinkt ook als het afleren van je vastgeroeste overtuigingen. Helpt het om daarvoor te onderzoeken hoe die overtuigingen zijn ontstaan?

“Als je iets onderzoekt, wil je het vaak begrijpen. Ik zeg vaak: zodra je de liefde begrijpt, is het stuk. Aan die mensen leg ik vaak een keuze voor: wil je (a) een fijn leven met veel energie en liefde, zonder dat je er veel van snapt of (b) dingen willen begrijpen, gefrustreerd raken en het uiteindelijk nog steeds niet snappen? Veel mensen willen het eerste, maar overdenken alles en doen dus het tweede. Ik weet ook niet hoe mijn telefoon precies werkt, maar gebruik hem toch. Zo werkt het wat mij betreft ook in het leven: geniet ervan zonder er veel van te willen begrijpen.”

Wat is jouw geheim voor duurzaam geluk in relaties?

“We zijn allemaal mensen en ieder heeft een andere (culturele) achtergrond en andere kaders. Dat maakt het complex, maar ook interessant. Wat de één bijzonder vindt, vindt een ander ‘heel gewoon’ en wat de één erg fijn vindt, vindt de ander juist onprettig. Geluk in liefde is voor mij ‘het laten stromen van verschil’. Iemand is zowel leuk als stom en een relatie is zowel duurzaam als tijdelijk. Stimuleer jouw geliefde om te groeien en te veranderen in de richting die hem of haar dient (je houdt het toch niet tegen) en verbreed je eigen kader door – bij ongemak – anders naar de situatie te kijken. We weten in dit leven niets zeker, dus laten we vooral ook niet doen alsof.”